HSBC: Việt Nam hưởng lợi từ làn sóng AI, nhưng “cuộc chơi chip” mới là chìa khóa chi phối thương mại

Việt Nam nổi lên như điểm sáng trong chuỗi cung ứng điện tử, hưởng lợi từ làn sóng AI toàn cầu.

Chuyện này từng xảy ra?

Xung đột tại Trung Đông một lần nữa cho thấy mức độ nhạy cảm của ASEAN trước biến động năng lượng. Theo HSBC, đây là “lời nhắc nhở rõ rệt” về việc khu vực tăng trưởng nhanh nhưng lại phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt.

Ngoại trừ Malaysia, các quốc gia ASEAN đều là nhập khẩu năng lượng ròng, trong đó Philippines chịu rủi ro lớn nhất khi tới 80% nguồn cung đến từ Trung Đông, còn nhiều nước khác cũng có tỷ trọng trên 50%. HSBC cho rằng vẫn còn quá sớm để xác định xu hướng giá dầu, nhưng kịch bản cơ sở hiện nay là giá Brent trung bình khoảng 80 USD/thùng trong năm 2026.

Bài học từ năm 2022 vẫn còn nguyên giá trị khi xung đột Nga – Ukraine khiến giá năng lượng tăng vọt, kéo theo lạm phát leo thang và buộc nhiều ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất. Thái Lan từng ghi nhận giá năng lượng tăng tới 40%, trong khi Malaysia – nhờ là nước xuất khẩu năng lượng – lại đạt tăng trưởng khoảng 9%.

Đừng quên chip

Dù rủi ro năng lượng là hiện hữu, HSBC nhấn mạnh không nên để các biến động ngắn hạn làm lu mờ các động lực dài hạn của khu vực. Báo cáo nêu rõ: “Chúng ta cũng cần chú ý không để biến động năng lượng làm phân tâm”.

Thay vào đó, trọng tâm cần đặt vào chu kỳ phục hồi của ngành điện tử, vốn đang trở thành động lực chính của thương mại châu Á. Hiện nay, xuất khẩu điện tử chiếm khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu của khu vực, và đà tăng đang quay trở lại mạnh mẽ.

HSBC dự báo doanh thu bán dẫn có thể tăng gần 40% so với cùng kỳ, tiệm cận mức đỉnh của các chu kỳ trước. Điểm khác biệt lần này nằm ở yếu tố thúc đẩy: sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), được đánh giá là “thay đổi cuộc chơi” đối với thương mại khu vực.

Thực tế năm 2025 đã phản ánh rõ xu hướng này khi xuất khẩu điện tử của các nước ASEAN tăng từ 15% đến 47%, vượt xa mức trung bình 10 năm.

Điều an ủi

Trong bối cảnh đó, ASEAN vẫn có lợi thế lớn khi nằm ở trung tâm chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Đáng chú ý, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung đã thúc đẩy khu vực hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng này.

Trong số các quốc gia, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng đáng chú ý. HSBC cho biết Việt Nam đã nhanh chóng gia tăng vai trò trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng, với thị phần các sản phẩm như điện thoại, máy tính tăng từ gần như bằng 0 lên khoảng 8–15% chỉ trong 15 năm.

Động lực này đến từ làn sóng dịch chuyển sản xuất của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia. Nhờ đó, Việt Nam trở thành trung tâm lắp ráp các sản phẩm điện tử hoàn chỉnh, đồng thời đang từng bước hướng tới các phân khúc giá trị cao hơn như mạch tích hợp (IC).

Cùng với Singapore và Malaysia, Việt Nam là một trong những nền kinh tế ghi nhận tăng trưởng GDP năm 2025 vượt xa mức trung bình 10 năm, phản ánh lợi ích rõ rệt từ chu kỳ công nghệ và AI.

Nước nào sản xuất gì?

Báo cáo của HSBC cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong nội khối ASEAN về năng lực công nghệ.

Singapore dẫn đầu trong lĩnh vực chip nhớ với 8,5% thị phần toàn cầu, đồng thời chiếm 15% thị phần chip xử lý và gần 20% chip khuếch đại. Malaysia nổi bật trong mảng chip logic với 10% thị phần chip xử lý và 16% chip khuếch đại, đặc biệt nắm tới 40% thị phần linh kiện mạch tích hợp.

Trong khi đó, Việt Nam lựa chọn hướng đi khác, tập trung vào điện tử tiêu dùng và lắp ráp, tận dụng lợi thế chi phí và dòng vốn FDI. Tuy nhiên, HSBC lưu ý rằng Việt Nam vẫn cần cải thiện vị thế trong lĩnh vực bán dẫn nếu muốn nâng cao giá trị gia tăng.

Các quốc gia khác cũng có những lợi thế riêng như Thái Lan với 17% thị phần thiết bị lưu trữ toàn cầu, hay Philippines với tỷ trọng xuất khẩu điện tử cao nhưng giá trị gia tăng còn hạn chế.

Không được chủ quan

Dù triển vọng tích cực, HSBC cảnh báo khu vực không thể chủ quan trước các rủi ro.

Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, chi phí sản xuất chip sẽ tăng, từ đó ảnh hưởng tới nhu cầu công nghệ và AI. Ngoài ra, nguy cơ áp thuế đối với ngành bán dẫn vẫn hiện hữu và được ví như: “Thanh gươm Damocles treo lơ lửng”.

Đây là rủi ro đáng kể đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu công nghệ như Việt Nam, Malaysia hay Thái Lan.

Nhìn chung, HSBC đánh giá ASEAN đang đứng trước cơ hội lớn nhờ làn sóng AI và chu kỳ phục hồi công nghệ. Trong đó, Việt Nam là một trong những quốc gia hưởng lợi rõ rệt, nhưng để tiến xa hơn, việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn sẽ là yếu tố then chốt.

Thông điệp xuyên suốt của báo cáo được nhấn mạnh: “Ai sở hữu chip, người đó chi phối thương mại” – và trong cuộc đua này, Việt Nam đã có vị thế, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm để bứt phá.